Тараз – тарихымен ғана танылатын шаһар емес. Бүгінде көне қала өндіріс көлемі, инвестициялық белсенділігі, кәсіпкерліктің қарқыны және жаңарып жатқан инфрақұрылымы арқылы өңір экономикасындағы орнын жаңа қырынан танытып келеді. Соңғы жылдардағы көрсеткіштерге көз жүгіртсек, мұнда жекелеген жетістіктерден гөрі өзара сабақтас экономикалық үрдіс қалыптасқанын байқауға болады.
Инвестиция өндіріс қуатын арттырса, өндіріс жаңа жұмыс орындарының ашылуына жол ашады. Ал тұрақты жұмыспен қамту тұрғындардың табысына және әлеуметтік жағдайына әсер етеді. Тараздағы бүгінгі өзгерістерді осы экономикалық байланыс арқылы бағалауға болады.
Қаланың алдағы даму бағыты 2026-2030 жылдарға арналған даму картасында белгіленген. Құжатта өндірісті ұлғайту, инвестиция тарту, кәсіпкерлікті қолдау, инфрақұрылымды жаңарту және тұрғындардың өмір сүру сапасын арттыруға бағытталған міндеттер қарастырылған. Экономикалық белсенділіктің басты көрсеткіштерінің бірі – инвестиция көлемі. Себебі жаңа өндіріс орнының ашылуы, кәсіпорындардың жаңаруы немесе инфрақұрылымдық жобалардың жүзеге асуы қаржы ағынымен тікелей байланысты.
2026 жылдың қаңтар-мамыр айларында Тараз экономикасына негізгі капитал есебінен 96,3 млрд теңге инвестиция бағытталды. Бұл өткен жылдың осы мерзіміндегі 76,9 млрд теңгемен салыстырғанда айтарлықтай өсім. Нақты көлем индексінің 19,3 пайызға өсуі қала экономикасына бағытталған қаржы көлемінің артқанын көрсетеді. Дегенмен инвестицияның мәні оның көлемімен ғана емес, нәтижесімен бағаланады. Қалаға тартылған қаржы өндірістік қуатты кеңейтуге, жаңа кәсіпорындарды іске қосуға, инфрақұрылымды жетілдіруге және қызмет көрсету саласын дамытуға бағытталуда. Мұндай үрдіс экономиканың бір ғана бағытқа тәуелді болмай, бірнеше сала бойынша қатар дамуына мүмкіндік береді.
Биыл құны 5,2 млрд теңгені құрайтын екі инвестициялық жоба іске қосылып, 30 жаңа жұмыс орны ашылды. Ал жыл соңына дейін жалпы құны 56 млрд теңге болатын тағы 11 жобаны жүзеге асыру жоспарланып отыр. Бұл бастамалар толық іске асқан жағдайда 400-ден астам адам тұрақты жұмыспен қамтылмақ.
Инвестициялық жобалардың әсері тек өндіріс орындарымен шектелмейді. Жаңа кәсіпорындар айналасында қызмет көрсету саласы дамып, шағын бизнес үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптасады.
Тараз экономикасының негізгі тіректерінің бірі – өнеркәсіп. Биылғы жылдың алғашқы бес айында қала кәсіпорындары 291,9 млрд теңгенің өнімін өндірді. Бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 7,6 пайызға жоғары. Өнеркәсіп көлемінің өсуі кәсіпорындардың тұрақты жұмыс істеп жатқанын ғана емес, өндірістік әлеуеттің біртіндеп кеңейіп келе жатқанын аңғартады. Оның артында жаңа технологияларды енгізу, өндірісті жаңғырту және еңбек өнімділігін арттыру секілді ұзақ мерзімді үдерістер жатыр. Алдағы жылдары бұл бағыттағы жұмыстар жалғасын таппақ. 2026-2030 жылдар аралығында өнеркәсіп өнімінің көлемін 986,8 млрд теңгеге жеткізу жоспарланған. Бұл мақсат жаңа өндірістік жобаларды кезең-кезеңімен жүзеге асыру арқылы орындалмақ.
Қала экономикасының тұрақтылығын қамтамасыз ететін тағы бір сала – кәсіпкерлік. Шағын және орта бизнес бүгінде тек сауда немесе қызмет көрсету бағытымен шектелмей, өндіріс пен жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға ықпал ететін күшке айналып келеді. Соңғы үш жылда Таразда кәсіпкерлік субъектілерінің саны 6 404 бірлікке артқан. Осы салада жұмыспен қамтылғандар саны 77 912 адамға жетіп, өндірілген өнім көлемі 663 млрд теңгені құрады. Кәсіпкерлерге көрсетілетін қолдау да өз нәтижесін беруде. Биыл «Даму» кәсіпкерлікті қолдау қоры арқылы 131 жобаға 19,8 млрд теңге бағытталды. Бұл қаражат жаңа бастамаларды жүзеге асыруға, өндірісті кеңейтуге және жұмыс орындарын сақтауға мүмкіндік береді. Тараз экономикасының ерекшелігі – әртүрлі салалардың қатар дамуы. Өнеркәсіппен бірге ауылшаруашылығы, туризм және қызмет көрсету бағыттары да жаңа мүмкіндіктерге ие болуда.
Ауылшаруашылығы саласында соңғы үш жылда 12,5 млрд теңгеге 27 жоба іске асырылып, 620 жұмыс орны ашылған. Бұл бағыттағы өзгерістер тек өнім көлемін арттырумен шектелмейді. Өңдеу, сақтау және өткізу жүйесінің дамуы жергілікті кәсіпкерлер үшін қосымша мүмкіндік қалыптастырады.
Туризм саласы да қаланың экономикалық әлеуетін кеңейтетін бағыттардың біріне айналып келеді. Бүгінде Таразда 28 туристік ұйым, 123 орналастыру орны және 9 туристік нысан жұмыс істейді. Өткен жылы қалаға келген туристер саны 117 702 адамға жетіп, бір жылда 9 пайызға өскен. Туризмнің дамуы қонақүй бизнесіне ғана емес, қоғамдық тамақтану орындарына, көлік қызметіне, саудаға және шағын кәсіпкерлікке серпін береді. Осы тұрғыдан алғанда тарихи мұраны экономикалық мүмкіндікке айналдыру қаланың жаңа даму бағыттарының бірі болып отыр.
Экономикалық өсім тұрғындардың күнделікті өмірінен көрінуі тиіс. Осы мақсатта қалада жол, тұрғын үй, ауызсу, жылу жүйелері және қоғамдық көлік саласында жаңғырту жұмыстары жүргізілуде. 2023-2025 жылдары Таразда 279,5 шақырымды құрайтын 474 көшеге асфальт төселіп, нәтижесінде жақсы жағдайдағы жолдардың үлесі 58,4 пайыздан 71,5 пайызға дейін артты. Бұл тұрғындардың жүріп-тұруына ғана емес, кәсіпкерлік белсенділікке де әсер ететін фактор.
Тұрғын үй саласында соңғы үш жылда 33 көпқабатты үй пайдалануға беріліп, әлеуметтік осал топтағы азаматтарға 1 128 пәтер сатып алынған. Сонымен қатар ауызсумен қамту, жылу желілерін жаңарту бағытындағы жұмыстар кезеңімен атқарылуда. Қазіргі таңда қала тұрғындарының 99,2 пайызы орталықтандырылған ауысумен қамтамасыз етілген. Қала жайлылығы қоғамдық кеңістіктер мен көлік жүйесінің сапасына да байланысты. Соңғы жылдары 908 аула жарықтандырылып, қоғамдық көлік саны 330 бірліктен 522 бірлікке дейін артқан. Жаңа бағыттардың ашылуы тұрғындардың қозғалысын жеңілдетіп, қаланың ішкі байланысын жақсартуға мүмкіндік берді.
Тараздың қазіргі даму бағыты бір ғана көрсеткішпен сипатталмайды. Инвестицияның өсуі өндірістің кеңеюіне жол ашса, кәсіпкерліктің дамуы еңбек нарығындағы мүмкіндіктерді арттырады. Ал инфрақұрылымның жаңаруы осы экономикалық қозғалыстың тұрақты жүруіне жағдай жасайды. Алдағы кезеңдегі басты міндет – қол жеткізілген қарқынды сақтау және жоспарланған жобаларды сапалы жүзеге асыру. Инвестицияның тиімділігін арттыру, жаңа өндірістердің тұрақты жұмысын қамтамасыз ету, мамандар даярлау және кәсіпкерлік ортаны қолдау қала экономикасының келесі даму кезеңін айқындайды. Тараз бүгінде өндірісі дамып, кәсіпкерлік белсенділігі артып, инфрақұрылымы жаңарып келе жатқан қала ретінде жаңа кезеңге қадам басуда. Ең басты өлшем – осы өзгерістердің тұрғындардың өмір сапасына нақты әсер етуі.
А. ЖАҚСЫЛЫҚ,
Жамбыл облысы Тараз қаласы
