Қазіргі қоғамда әрбір адамның қауіпсіздігі мен құқығын қорғау – маңызды мәселе. Әсіресе әйелдер мен балаларға қатысты зорлық-зомбылықтың алдын алу – бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Осы тақырыпта біз Талғар аудандық полиция басқармасының отбасылық-тұрмыстық зорлық-зомбылыққа қарсы күрес бөлімшесінің бастығы, полиция майоры Арайлым Қасымбековамен әңгімелестік.
– Арайлым ханым, «зорлық-зомбылыққа нөлдік төзімділік» дегеніміз не?
– Бұл – қоғамда зорлық-зомбылықтың кез келген түріне мүлде жол бермеу дегенді білдіреді. Яғни ешқандай жағдайда біреуді қорқытуға, ұруға, мәжбүрлеуге немесе қысым көрсетуге болмайды. Кейде мұндай әрекеттерді «дәстүр» немесе «отбасылық мәселе» деп ақтап жатады. Бірақ заң бойынша мұның бәрі – құқық бұзушылық.
– Қазақстанда зорлық-зомбылықтың алдын алу үшін қандай шаралар қолға алынып жатыр?
– Соңғы жылдары елімізде заңнамалар күшейтілді. 2024 жылдан бастап адамды ұрып-соғу мен денсаулығына әдейі зиян келтіру қылмыс болып саналады. Ал 2025 жылдан бастап адамдарды қудалау және мәжбүрлі неке сияқты әрекеттер үшін де жеке қылмыстық жауапкершілік енгізілді. Бұл азаматтардың, әсіресе әйелдер мен қыздардың қауіпсіздігін қорғауға бағытталған.
– «Қудалау» дегеніміз не?
– Қудалау дегеніміз – адамның өз еркіне қарсы оны аңду, үнемі мазалау, байланыс орнатуға тырысу немесе бақылау. Мұндай әрекеттер кейде сырт көзге зиянсыз болып көрінуі мүмкін. Бірақ ол адамның психологиялық жағдайына кері әсер етіп, қорқыныш тудыруы мүмкін.
– Мұндай әрекеттер үшін қандай жаза қарастырылған?
– Заң бойынша қудалау жасаған адамға бірнеше жаза түрі қолданылуы мүмкін. Мысалы:
• айыппұл салу,
• қоғамдық жұмыстарға тарту,
• немесе белгілі бір мерзімге қамауға алу. Бұл шаралардың барлығы адамдардың қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қажет.
– Неліктен кейбір адамдар зорлық-зомбылық туралы полицияға хабарламайды?
– Өкінішке қарай, кейбір жәбірленушілер туыстарының қысымынан, қоғамның пікірінен немесе қорқыныштан құқық қорғау органдарына жүгінбейді. Бірақ үнсіз қалу мәселені шешпейді. Керісінше, мұндай жағдайлар қайталануы мүмкін.
– Полиция жастармен қандай жұмыстар жүргізеді?
– Біз мектептерде, колледждерде және түрлі кездесулерде түсіндіру жұмыстарын өткіземіз. Жастарға заңды білу ғана емес, бір-бірінің жеке шекарасын құрметтеу, мейірімділік пен жауапкершілік сияқты құндылықтарды түсіндіреміз. Өйткені бүгінгі жасөспірімдер – ертеңгі қоғамның негізі.
– Егер адам қысымға немесе қорқытуға тап болса, не істеуі керек?
– Ең бастысы – үнсіз қалмау. Егер сіз немесе жақындарыңыз қысым көрсе, қорқытылса немесе мәжбүрлі әрекеттерге тап болса, дереу 102 нөміріне хабарласу қажет. Сонымен қатар арнайы көмек қызметтеріне жүгінуге болады. Әрбір өтініш міндетті түрде қаралады.
– Балалар мен жасөспірімдерге қандай кеңес берер едіңіз?
– Әрқашан өз құқықтарыңызды біліңіздер. Біреудің сізді қорқытуына, кемсітуіне немесе мәжбүрлеуіне жол бермеңіздер. Егер қиын жағдайға тап болсаңыздар, ата-аналарыңызға, мұғалімдерге немесе полиция қызметкерлеріне айту керек. Қауіпсіз қоғам – бәріміздің ортақ жауапкершілігіміз.
