Неміс Focus журналы қытайлардың субсидияларды біртіндеп тоқтатып, автомобиль нарығын қайта құрылымдап жатқандығын хабарлады. Сонымен қатар, жаңа энергия көздерін пайдаланатын көліктер мен автомобиль экспорты қарқынды дамып келе жатқандығын, ал неміс автомобиль брендтерінің бұл бәсекеде шабандап отырғанын да тілге тиек еткен.
Неміс автомобиль сарапшысы Филипп Рааш Қытайдың автоөнеркәсіп саласы бұрын-соңды мұндай дамушылықтарға жетпегенін айтады. Қазір Қытайда автомобиль экспорты рекордтық деңгейге жеткен, қытайлық брендтер ішкі нарықта рекордтық көрсеткішке жетіпті. Мұнымен қоса жаңа энергия көліктерінің (ЖЭК) үлесі де рекордтық деңгейге жеткен.
Рааштың талдауы бойынша қазір Қытайда екі автомобиль нарығы қалыптасқан. Дәстүрлі бензинмен жұмыс істейтін көліктердің сатылымының төмендеуі ЖЭК-терге қарағанда парықтала түскен. Мұнан шығатын қорытынды – Қытайдағы автомобиль нарығы ЖЭК-ке қарай бет алуда.
Деректер бойынша қарастырғанда ЖЭК, бензинмен жұмыс істейтін көліктерді 2024 жылдың басында басып озыпты. Аккумуляторлы электр көліктері (БЭК) алғаш рет бензинмен жұмыс істейтін көліктерді тек 2026 жылдың сәуірінде басып озды; қосылатын гибридті электр көліктері (ЖЭК) бұл қарама-қайшы болып көрінетін жағдайды түсіндіреді.
Бөліп айтқанда, таза электр көліктері мен таза бензинмен жұмыс істейтін көліктердің қазіргі уақытта нарықтағы үлесі 40%-дан аз. Дегенмен, таза электр көліктері мен ЖЭК біріктірілгенде, яғни ЖЭК-тер, нарық үлесі 63%-ға жеткен.
Үкімет субсидияларды азайтып жатыр, бірақ ЖЭК нарықтағы үлесі әлі де артып келеді. Бұл ЖЭК-ке көшуді енді нарықтың өзі қамтамасыз ете алатынын көрсетеді. Мұндағы маңызды жаңалық – Қытайда бензинмен жүретін көліктер мен ЖЭК-тер тек екі түрлі қуат көзі емес. Бұл екі нарық іс жүзінде мүлдем басқа ойыншылары бар екі бөлек автомобиль нарығына айналды.
Дәстүрлі қытайлық бензинмен жүретін көліктер нарығында шетелдік брендтер әлі де басым. Volkswagen және Toyota нарықтағы үлестің азаюына орай өзара бәсекелесуде. Жаңа энергетикалық көліктер нарығында нарық қазір әлдеқайда үлкен және негізінен қытайлық компаниялар басым орынға шығып барады.
Бір қарағанда, бұл екі нарықтың айырмашылығы тек қуат жүйесінде ғана болып көрінеді. Бірақ бұл олай емес. Қытайда жаңа энергетикалық көліктің шынымен маңызды аспектілері: бағдарламалық жасақтама және жасанды интеллект. Қытайлықтар бұл көліктерді «Ақылды көліктер» деп атайды. Сондықтан, Қытай автомобиль нарығы енді тек бензинмен жүретін көліктер мен электр көліктерінің мәселесі емес, керісінше «ақымақ көліктер» мен «ақылды көліктерді» салыстыруға ұқсайды.
Ең көп сатылатын модельдерге қарасақ, бұл екі нарық арасындағы үлкен айырмашылықты байқаймыз: бензинмен жүретін көліктер мен жаңа энергиямен жүретін көліктер бойынша алғашқы ондыққа бір уақытта Geely, SAIC және Changan сынды үш қытайлық автомобиль тобы кірген. Таңданарлық жағдай ішкі нарықтағы бұл рейтингке ешбір шетелдік бренд кіре алмапты.
Кезінде әлемді жаулаған неміс автомобиль брендтері жаңа энергиямен жүретін көліктер нарығында артта қалып отыр. Тіпті бензинмен жүретін көліктер нарығында да неміс көліктерінің сатылымы азайып барады.
Тағы бір деректер жиынтығын қарастырайық: қаңтардан мамырға дейін қытайлық тұтынушылар сатып алған көліктер саны 20%-дан астамға азайған. Дегенмен, сол кезеңде қытайлық зауыттарда шығарылған көліктер саны тек 4,2%-ға азайыпты. Сөйтсек, Қытайдан шетелге экспортталған көліктердің саны арта түскен екен. 2026 жылы қаңтар-мамыр аралығында 4 млн көлік экспортталыпты. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 63%-ға жоғары болып шыққан. Мамыр айындағы экспорт 930 000 көлікке жетіп, бір айдағы рекордтық көрсеткіш ретінде сақталыпты. Экспортталған көліктердің 45%-ы жаңа энергия көздеріне тиесілі көліктер болған. 2021 жылы бұл үлес тек 15%-ды құраған екен.
Осы жерде салыстырмалы түрде қарастыруға тура келеді. Дегенмен Германия 2026 жылдың алғашқы бес айындағы (қаңтар-мамыр) нақты экспорт көлемі туралы жеке ай сайынғы жиынтық мәліметтерді ресми түрде жариялаған жоқ, алайда Германияның автокөлік өнеркәсібі қауымдастығының (VDA) есебіне сәйкес, жылдың алғашқы жартыжылдығында (қаңтар-маусым) шетелге 1 605 300 жеңіл көлік экспортталыпты.
2025 жылы Қытайдың Орталық Азияның негізгі елі болып табылатын Қазақстанға автомобиль экспорты 211 500 бірлікке жетіпті. Бұл оны әлемдік көлік экспортының алғашқы он бағытының қатарына қосты (10-орын). Қорғас шекара өткелі сияқты құрлықтық хабтарды пайдалана отырып, Қытайдың Орталық Азияның бес еліне автомобиль және жаңа энергия көліктерін экспорттауы қарқынды өсімді сақтап қалды.
Қытай тарапы жариялаған деректерге сенсек, 2025 жылы Қытай Қазақстанға 211 500 көлік экспорттаған. Оның ішінде Chery, Haval, Changan және Jetour бензин және гибридті модельдері ерекше танымал болған. Ал, 2025 жылы Қытайдың Қазақстанға жаңа энергиямен жүретін жолаушылар көліктерін экспорттауы 42 000 бірлікке жетіп, бұл 2024 жылғы 18 000 бірліктен екі есеге көбейіпті. Бұлардың арасында BYD сияқты қытайлық брендтер нарықта басым болған.
2025 жылдың бірінші тоқсанында Қытай Өзбекстанға жолаушылар көліктерін жеткізетін жетекші елге айналған. Сонымен қатар, BYD сияқты компаниялар жергілікті стратегияларды ілгерілетіп, үлкен автобустарға тапсырыстар (мысалы, Yutong Bus) қамтамасыз еткен.
Қытайдың Тәжікстанға таза электр көліктерін экспорттауы салыстырмалы түрде жоғары үлесті құрайды (мысалы, 2025 жылдың бірінші жартысында таза электр көліктерінің экспорттық құны 110 млн АҚШ долларына жетті, бұл өткен жылмен салыстырғанда шамамен 70%-ға өсті), ал Қырғызстан және басқа да жерлер де сауда нүктелеріне айнала бастаған.
Бетті дайындаған – Е. СЕЙТҚАЛИ
