Соңғы жылдары Қазақстан индустриялық даму мен инновациялар саласында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді.
Индустриялық-инновациялық даму – экономиканы шикізатқа тәуелділіктен арылтып, өңдеуші өнеркәсіпті, жоғары технологияларды және экспортқа бағдарланған өндірістерді дамытуға бағытталған мемлекеттік саясат. Бұл үдеріс ғылыми жетістіктерді өндіріске енгізу арқылы еңбек өнімділігін арттырады. Қазақстан экономиканы әртараптандыру мақсатында бірнеше кезеңдік мемлекеттік бағдарламаларды жүзеге асырды. Отандық кәсіпорындарды жаңғырту, жаңа зауыттар мен фабрикалар салу арқылы өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін көтеру күн тәртібінде тұр.
Мемлекет экономиканы әртараптандыру, өндірістік процестерді жаңғырту және жоғары технологиялық салаларға инвестиция тарту стратегияларын белсенді түрде жүзеге асыруда. 2025 жылы жалпы құны 1,5 трлн теңгені құрайтын 190 индустриялық жоба іске қосылды, бұл 20 мыңнан астам жаңа жұмыс орнын құруға мүмкіндік берді. Шикізат секторына тәуелділікті азайтуға көмектесетін өңдеуші өнеркәсіпті дамытуға ерекше көңіл бөлініп жатқаны байқалады.
Ғылым мен технологияға инвестициялар мемлекеттік саясаттың негізгі бағытына айналды. 2023 жылы Қазақстан ғалымдардың жалақысын және ғылыми жобаларды қаржыландыруды арттыра отырып, үш жыл ішінде ғылымды дамытуға 625 млрд теңге бөлу туралы шешім қабылдады. Цифрландыру және экономикаға заманауи технологияларды енгізу мәселелерімен айналысатын Жасанды интеллект және инновациялық даму комитетінің құрылуы маңызды қадам болды.
Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаев инновациялық даму мен индустрияландырудың маңыздылығын бірнеше рет атап өтті. Ұлттық Құрылтайда сөйлеген сөзінде ол білім мен ғылымға құйылған инвестиция 5 еседен астам, денсаулық сақтау мен әлеуметтік салаға 3,5 есе, көлік саласына 3 есеге жуық өскенін атап өтті. Жаңа жылдық Жолдауында ол елімізде жаңа экономикалық бағытты жүзеге асыруда шешуші қадамдар жасалып, реформалар алғашқы нәтижелерін бере бастағанын ерекше атап өтті.
Президент Тоқаев өзінің соңғы сөздерінің бірінде: «Инновациялар мен индустрияны дамыту жай ғана экономикалық қажеттілік емес, егемен болашағымыздың кепілі. Біз технологиялық серпіліс үшін жағдай жасау, өңдеу өнеркәсібіне инвестиция тарту және цифрлық шешімдерді белсенді түрде енгізуіміз керек. Қазақстан Орталық Азиядағы озық әзірлемелер мен IT-индустрия орталығына айналуы керек», – деп атап өтті.
Сондай-ақ Президент өнеркәсіп пен инновацияда шағын және орта бизнесті қолдаудың маңыздылығына тоқталып, мемлекеттік органдарды стартап экожүйесін дамытуға және венчурлық қаржыландыруға белсенді жәрдемдесуге шақырды.
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан бері индустрияландыру саясатының негізгі мақсаты катализатор ретінде және бүкіл экономиканы әртараптандыру негіздері – өңдеу өнеркәсібін дамыту және дамыту үшін жағдай жасау. Қазақстандық индустрия елдің ЖІӨ-де 30%-дан астамын береді, ол жұмыспен қамтылған халықтың 20%-ын құрайды.
Тәуелсіздік алғаннан бері еліміз ғасырға татитын жетістіктерге жетіп, дамудың инновациялық жолына түсті. Қазіргі таңда Қазақстан дүниежүзіндегі қарқынды дамып келе жатқан мемлекеттердің бірі болып табылады. Бұл ретте Қазақстан өзінің тәуелсіздігін одан әрі нығайту мақсатында мемлекеттік құрылымның әртүрлі саласында өркениетті елдердің үлгілеріне сай келетін түбірлі инновациялық жаңаруларды жүзеге асыру кезеңін басынан кешіріп отыр. Біздің алдағы мақсатымыз – елімізде болып жатқан демократиялық сипаттағы саяси, экономикалық, әлеуметтік және мәдени салалардағы инновациялық өзгерістердің мәнін жете түсіну үшін ғылыми-әдіснамалық және қолданбалы зерттеулер жүргізу, оларды жүзеге асыру шарттарын анықтау мен оған ғылыми болжам жасау болып табылады.
Сарапшылардың пікірлері бойынша, кең мағынада индустриялық-инновациялық даму – бұл экономикалық жүйенің жедел түрде дамуы, ғылыми білімдерді инновацияларға және өндірістік қызметке айналдыру процесі. Оның ажырамас бөліктері ретінде сарапшылар жаңа технологиялық құралдарды енгізу, ұлттық ғылыми-техникалық әлеуетті дамыту, ғылым мен өндіріс арасындағы алшақтықты жою, инновациялық қызметті ынталандыру, алдыңғы қатарлы технологиялар мен халықаралық стандарттарды енгізуді қамтамасыз етуді атап отыр. Яғни, бұл – ең алдымен мемлекеттің және оның институттарының жан-жақты экономикалық жүйесінің модернизациясына бағытталған іс-шаралар кешені. «Индустриалды-инновациялық даму» терминінің өзі арнайы түсіндіруді талап етеді. Сарапшылар көрсетіп отырғанындай, дамудың индустриалды кезеңінен Қазақстан кеңестік кезеңде өтіп қойған. Сондықтан индустриалдық пен индустриалды-инновациялық дамуды нақты түрде өзара арасын ажыратып алу керек. Егер алғашқысы экономикалық жүйенің кәсіптік және өндірістік негіздерін қалыптастыру процесін білдірсе, екіншісі сол қалыптасқан өндірістік-кәсіптік базаны жақсарту (усовершенствование), оны жаңа жағдайларға байланысты қайта құрылымдау дегенді білдіреді. Кейбір сарапшылар инновация түсінігін экономикалық шеңберден шығарып, оның адамгершілік-мінез-құлықтық құрамдас бөлігін алғашқы орынға шығарып жібереді. Яғни, бұл мағынада инновация ішкі өзгерістерді білдіріп, уақыт қажеттілігіне байланысты адамдар санасының «реформасын» көрсетеді: «Меніңше, индустриалды-инновациялық даму – бұл қоғамдық институттардың сапалық өзгерісі, яғни тек қана технологиялық емес, сонымен бірге қоғамның әлеуметтік және рухани жаңаруы». Бірақ сарапшылардың басым көпшілігінің қабылдауы бойынша инновациялар мейлінше қолданбалы мағынаға ие және ғылыми-техникалық прогрестің жемісі ретінде оны өндіріске енгізу деп түсінеді. Осы түсініктен шығып, сарапшылар бірқатар міндеттер қояды, олар индустриалды-инновациялық саясатты жүзеге асыру барысында шешімін табады.
Дайындаған – Нағашыбай ҚАБЫЛБЕК
